Władza a religia w komunistycznej Jugosławii
1945-1971
Międzynarodowy wymiar polityki wyznaniowej

52,50 zł

Paweł Wawryszuk
Bydgoszcz 2026
ISBN 978-83-8018-822-8
ISBN 978-83-8018-823-5 (e-book)
s. 302, oprawa twarda

Głównym celem podjętych w niniejszej pracy rozważań jest analiza procesu wykorzystania przez władze komunistyczne związków wyznaniowych do realizacji założeń jugosłowiańskiej polityki zagranicznej. Podstawowa teza zakłada, że polityka władz wobec poszczególnych grup wyznaniowych nie stanowiła jedynie efektu względnej tolerancji religijnej ani elementu polityki narodowościowej, lecz była integralnym składnikiem strategii państwowej, podporządkowanej szerszym i skoordynowanym celom międzynarodowym – przede wszystkim wzmacnianiu pozycji Jugosławii jako istotnego i aktywnego aktora stosunków międzynarodowych. Związki wyznaniowe stanowiły odrębny i świadomie wykorzystywany komponent polityki zagranicznej, w którego realizację zaangażowane były różne szczeble aparatu państwowego – od struktur republikańskich, przez poziom federacji, aż po samego przywódcę. Przyjęte poniżej hipotezy łączy założenie, że stosunek władz Jugosławii do związków wyznaniowych miał charakter instrumentalny i był ściśle podporządkowany interesom państwa. Wskazują one również, że rola i pozycja poszczególnych wspólnot religijnych zmieniały się zależnie od ich znaczenia dla realizacji celów polityki wewnętrznej oraz zagranicznej.

Opis

Ze względu na zróżnicowany charakter analizowanych związków wyznaniowych w badaniu zwrócono uwagę na dywersyfikację metod stosowanych przez władze państwowe w odniesieniu do poszczególnych środowisk. Metody te były funkcją zarówno wewnętrznych uwarunkowań politycznych, jak i szerszego kontekstu międzynarodowego, determinujących zakres i formy interwencji państwa. Istotnym elementem tej analizy jest rekonstrukcja ewolucji procesu decyzyjnego, który ulegał stopniowej instytucjonalizacji, począwszy od kręgu najwyższego kierownictwa partyjno-politycznego i aparatu bezpieczeństwa ku sformalizowanym strukturom państwowym. W tym ujęciu opracowanie ma charakter historyczny, wzbogacony o perspektywę interdyscyplinarną. Wykorzystanie dorobku nauk o polityce, stosunków międzynarodowych, socjologii religii i nauk prawnych umożliwia pogłębioną interpretację przemian zachodzących w państwie jugosłowiańskim, a także analizę mechanizmów instrumentalizacji związków wyznaniowych w realizacji celów polityki zagranicznej.

 

W niniejszej książce zastosowano triangulację metod badawczych, polegającą na łączeniu metod badawczych z dziedzin nauk humanistycznych i społecznych. Podstawę metodologiczną pracy stanowi krytyczna analiza źródeł archiwalnych. W badaniach zastosowano krytykę źródeł, zarówno zewnętrzną, jak i wewnętrzną, co pozwoliło na ocenę ich wiarygodności oraz wartości poznawczej. Analiza materiału została ukierunkowana na rekonstrukcję przebiegu oraz uwarunkowań relacji między władzami państwowymi a związkami wyznaniowymi. Zastosowanie metody porównawczej umożliwiło identyfikację podobieństw i różnic w polityce państwa wobec poszczególnych związków wyznaniowych przy użyciu jednolitych kryteriów analitycznych. Poprzez zastosowanie metody progresywnej ukazano przebieg procesu zmiany polityki państwa wobec wyznań w porządku chronologicznym na podstawie związków przyczynowo-skutkowych.

 

Analizę oparto na źródłach z epoki poddanych krytyce. Ponadto w pracy wykorzystano elementy analizy instytucjonalnej, funkcjonalnej oraz systemowej, co umożliwiło uchwycenie roli poszczególnych organów państwowych oraz miejsca związków wyznaniowych w strukturze systemu politycznego Jugosławii. Przyjęta perspektywa badawcza zakłada ujmowanie analizowanych zjawisk jako elementów szerszego układu zależności, w którym relacje między państwem a instytucjami religijnymi stanowiły część mechanizmów realizacji polityki państwowej, w tym także w wymiarze międzynarodowym. (ze Wstępu)